Psychologia kierowcy — dlaczego jeździmy tak, jak jeździmy?

Dlaczego jeździmy ryzykownie?

Każdego roku na polskich drogach ginie ok. 2000 osób. Statystyki pokazują, że 94% wypadków drogowych ma przyczyny ludzkie — błędy, naruszenia przepisów lub nieuwaga kierowców. Ale dlaczego tak dobrze znamy przepisy, a mimo to je łamiemy?

Odpowiedź leży w psychologii.

Trzy typy zachowań kierowcy (DBQ)

W 1990 roku James Reason i jego zespół (tak, ten sam Reason od "szwajcarskiego sera" w zarządzaniu bezpieczeństwem) opracowali Driver Behaviour Questionnaire (DBQ) — kwestionariusz, który do dziś jest standardem w badaniach psychologii ruchu drogowego.

DBQ identyfikuje trzy kategorie zachowań:

1. Błędy (Errors) Niezamierzone, nieintencjonalne błędy wynikające z: - Błędnej oceny sytuacji (np. zły szacunek prędkości) - Ograniczeń percepcyjnych (np. niezauważony pieszy) - Przeciążenia uwagi

Przykłady: wyjazd przed nadjeżdżający pojazd, hamowanie za gwałtownie na śliskiej nawierzchni.

Błędy są oznaką problemów z umiejętnościami lub warunkami, nie złej woli.

2. Naruszenia (Violations) Celowe łamanie przepisów lub norm bezpiecznej jazdy: - **Zwykłe naruszenia** (Ordinary violations): przekraczanie prędkości, wyprzedzanie w zakazanych miejscach - **Agresywne naruszenia** (Aggressive violations): jazda "na zderzak", wymuszanie pierwszeństwa - **Rażące naruszenia**: jazda po alkoholu, telefonowanie w trakcie jazdy

Naruszenia są decyzjami. Wynikają z: - Nadmiernej pewności siebie ("mnie to się nie przydarzy") - Optymistycznego błędu ("jestem lepszym kierowcą niż inni") - Presji czasu - Normy społecznej ("wszyscy tak jeżdżą")

3. Przeoczenia (Lapses) Luki w uwadze i pamięci: - Zapomnienie o sprawdzeniu lusterek - "Jazda na autopilocie" — brak pamięci o przebytym odcinku - Wjazd na złe rondo lub pas - Drzemanie za kierownicą

Przeoczenia są typowe dla osób zmęczonych, rozproszonych lub rutynowych kierowców na dobrze znanych trasach.

Dlaczego myślimy, że jeździmy lepiej niż inni?

Klasyczne badania z lat 80. pokazały, że 80–90% kierowców ocenia się jako ponadprzeciętnych — co statystycznie jest niemożliwe. Ten efekt zwany złudzeniem ponadprzeciętności (ang. better-than-average effect) sprawia, że:

• Zaniżamy ryzyko własnej jazdy
• Nie postrzegamy swoich naruszeń jako "prawdziwych" łamań prawa
• Sądzimy, że to inni są problemem na drogach

Czy techniki jazdy defensywnej pomagają?

Badania potwierdzają, że szkolenia z jazdy defensywnej redukują liczbę wypadków o 20–40%, ale pod warunkiem, że: - Obejmują nie tylko umiejętności, ale i zmianę nastawień (attitudes) - Są połączone z feedbackiem (np. monitoring telematyczny) - Są powtarzane regularnie (nie jednorazowe szkolenie)

Profil ryzykownego kierowcy

DBQ i badania na dziesiątkach tysięcy kierowców wskazują, że ryzykownie jeżdżą: - Mężczyźni poniżej 30. roku życia - Osoby z wysokim poziomem poszukiwania wrażeń (sensation seeking) - Osoby z tendencjami do narcyzmu i impulsywności - Kierowcy w pracy (pod presją czasu)

Zmierz swój styl jazdy

Nasz Test Zachowań Kierowcy (DBQ) oparty na klasycznym Driver Behaviour Questionnaire Reasona mierzy Twój profil błędów, naruszeń i przeoczeń. 20 pytań, wynik natychmiast. Bezpłatny. Anonimowy.

Wiedza o własnych tendencjach to pierwszy krok do bezpieczniejszej jazdy.